Một vài thắc mắc nhỏ khi đọc một bài viết phổ biến kiến thức về kính thiên văn trên thienvanvietnam.org

Trạng thái
Chủ đề đã được đóng (không tiếp nhận thảo luận)
Hôm nay tình cờ Duy có đọc một bài viết từ một trong web thiên văn khác viết về kính thiên văn như sau:
http://www.thienvanvietnam.org/tvvn/index.php?option=com_content&task=view&id=118

Và theo đó cũng có 1 anh bạn ko biết tên nick là ADAM đã có ý kiến, Duy thấy đây là một điều cần tranh luận một chút về kính thiên văn nhằm tránh được việc hiểu nhầm về một đề tài Duy nghĩ là rất hay và thú vị trong thiên văn, nên Duy viết bài tại đây cùng trích dẫn lời của 4 người tranh luận trên là ADAM, RAG (nguời viết bài), Daltons và ODIN mong các bạn thành viên CLB chúng ta cùng tranh luận nhé.

1. Ý của bạn RAG viết bài trong link Duy gửi truớc như sau:

Chiếc kính thiên văn đầu tiên ra đời vào năm 1608 bởi một thợ kính người Hà Lan là Hans Lippershey khi ông phát hiện ra cách ghép 2 thấu kính hội tụ lại với nhau để tăng độ phóng đại của hình ảnh. Chiếc kính thiên văn đầu tiên đó sử dụng 2 thấu kính hội tụ. Một kính có tiêu cự dài đặt trước gọi là vật kính, chiếc còn lại có tiêu cự ngắn hơn rất nhiều đặt phía sau sao cho tiêu điểm 2 kính trùng nhau, chiếc kính thứ 2 này gọi là thị kính.

Đây là ý tranh luận của nick ADAM:

Ống nhòm Hans Lippershey và kính thiên văn Galileo sử dụng thị kính là kính phân kỳ, sau này nhờ cải tiến của Kepler thị kính hội tụ mới được sử dụng.

Duy xin góp ý kiến, từ kiến thức về lịch sử kiến thiên văn mà anh Thủy CLB chúng ta đã dày công biên soạn và chúng ta đã thảo luận góp ý như sau:


Bản phác thảo cổ nhất mà người ta được biết của Ống kính Lippershey trong một lá thư viết vào tháng 8 năm 1609

Với ngôn ngữ vật lý phổ thông hiện đại thì nguyên lý làm việc của nó như thế này :

Thấu kính hội tụ (lồi) hướng về phía vật quan sát ở rất xa sẽ cho một ảnh thật nhỏ hơn và ngược chiều với vật tại tiêu diện của nó. Thấu kính này được gọi là vật kính.
Thấu kính phân kỳ (lõm) được chỉnh vị trí sao cho ảnh cho bởi vật kính sẽ nằm đúng tiêu diện vật của nó. Khi đó mắt đặt sau kính sẽ thấy ảnh ảo cùng chiều với góc nhìn lớn hơn . Kính này được gọi là thị kính.
Độ phóng đại của kính sẽ bằng f1 (tiêu cự vật kính) / f2 (tiêu cự thị kính)

Vậy là thực tế kính của Hans Lippershey là một thấu kính hội tụ và một kính phân kì, còn sau này để là 2 thấu kính hội tụ như ngày nay thì là nhờ Kepler, đôi khi trong cái rủi lại có cái may! J.Kepler mắt kém đã rất khó khăn khi dùng kính Gallile có trường nhìn rất hẹp. Chỉ cần một rung động nhẹ là trăng sao đều “chạy” mất tiêu.

Vốn là nhà toán học, ông đã nghiên cứu nguyên lý của kính và đề nghị dùng thấu kính hội tụ làm thị kính để mở rộng trường quan sát của kính và thế là Kính Kepler ra đời. Sáng kiến rất đơn giản nhưng hiệu quả không ngờ.

Tại sao trường nhìn của kính Kepler lại lớn hơn? Lời giải thích rất đơn giản: chùm tia sáng qua thấu kính hội tụ sẽ bị lệch hướng về phía quang trục thay vì ra xa quang trục như với thấu kính phân kỳ. Bạn hãy so sánh bản vẽ kính Galile ở trên và bản vẽ kính Kepler này.

Với cùng độ phóng đại như nhau, mắt người quan sát trên kính Kepler đặt ngay quang trục còn dùng kính Galile phải dời lên trên khá xa quang trục mới nhìn được phía trên của ảnh, nếu không dời mắt, ta chỉ thấy được một phần dưới của ảnh.

2. Bạn tác giả RAG lại viết thêm: Kính thiên văn phản xạ như vậy cho ra hình ảnh có độ phân giải cao hơn khá nhiểu so với kính thiên văn khúc xạ. (trích)
nick ADAM lại có ý kiến về ý này:
Không thể kết luận về độ phân giải của kính phản xạ hơn kính khúc xạ nếu 2 kính cùng đường kính vật kính và gương, thời điểm kính phản xạ ra đời cuộc cách mạng của nó là ở chỗ không bị sắc sai như ở kính khúc xạ và có thể chế tạo các kính to dễ dàng. Hiện nay kính khúc xạ vẫn bị hạn chế ở kích thước, nhưng với các kính thiên văn cỡ nhỏ thì kính khúc xạ là loại kính cho hình ảnh tốt nhất khi sử dụng vật kính và thị kính tiêu sắc, giá kính khúc xạ loại này rất đắt và hay được dùng trong chụp ảnh thiên văn. Kính phản xạ do nhược điểm bị gương chéo chắn ở đầu che mất ánh sáng và gây ra nhiễu xạ, nên hình ảnh 1 kính phản xạ cực tốt vẫn không thể nào bằng được kính khúc xạ chất lượng cao cùng thông số.
Bạn tác giả lại nói là :"tại sao lại không thể khẳng định, kính khúc xạ bị khúc xạ ánh sáng dẫn đến quang sai nhiều hơn do ánh sáng phải đi qua lớp thủy tinh của vật kính còn kính phản xạ thì không."(trích)

nick ADAM lại nêu ý kiến mà Duy thấy hợp lý như sau:

Vấn đề sắc sai với kính khúc xạ đã được giải quyết khá triệt để vào thế kỷ 18 khi hệ thấu kính tiêu sắc achromat được phát minh, đến cuối thế kỉ 19 và tiếp tục đến ngày nay vấn đề sắc sai ở kính khúc xạ xem như đã hoàn toàn được khắc phục với các hệ kính được gọi là "color-free" - hoàn toàn không sắc sai, vấn đề còn lại là ánh sáng bị phản xạ ở mặt các thấu kính cũng đã được khắc phục hầu như triệt để với các lớp màng chống phản quang.
Nhược điểm chính của kính khúc xạ hiện nay khó thể khắc phục đó chính là giá cả: một ống kính khúc xạ (chỉ cái ống) có giá vài ngàn thậm chí chục ngàn đô là chuyện bình thường. Kính khúc xạ cũng bị giới hạn ở kích thước do cấu tạo vật kính ở đầu ống kính và chỉ được gá đỡ với ống ở phía rìa, nên hiện nay ngoài các kính cỡ nhỏ và trung bình, kính lớn nhất trên thế giới chỉ khoảng 1m nếu tôi nhớ không nhầm.
Trong các loại kính thiên văn thì kính khúc xạ cho hình ảnh sắc nét nhất nếu cùng thông số và cùng ở chất lượng tốt nhất.

Kính phản xạ và loại tổ hợp cũng bị quang sai tuy nhiên có thể khắc phục được khá triệt để. Nhưng không thể nào khắc phục được lỗi cho chính cấu tạo của kính. Gương thứ cấp chắn khá nhiều ánh sáng nếu so với việc thủy tinh hấp thụ và phản xạ ở mặt thấu kính của kính khúc xạ.Ở đây bạn nào đã làm kính phản xạ hẵn cũng biết Nếu làm kính phản xạ chúng ta phải tính con số tối ưu của kích thước gương thứ cấp. Lỗi nữa là hiện tượng nhiễu xạ gây ra bởi các chân nhện của kính phản xạ, lỗi này có thể mắt thường xem khó nhận ra nhưng sẽ hiện rõ khi chụp ảnh thiên văn với độ phơi sáng cao. (các cánh sao ở ảnh của kính Hubble chụp không phải tự nhiên nó có hay photoshop thêm cho đẹp ^^ mà chính là bị nhiễu xạ ở giá giữ gương thứ cấp

Kính phản xạ ban đầu là cuộc cách mạng trong lịch sử KTV ở yếu tố chất lượng quang học và khả năng chế tạo các kính lớn, nhưng hiện nay kính khúc xạ đã lấy lại được ưu điểm về chất lượng quang học.
Duy thêm ý kiến vào mục này nhé, ý của tác giả là kính thiên văn phản xạ cho hình ảnh có độ phân giải cao hơn khúc xạ. Nhưng thực sự điều này là sai, Newton kết luận sắc sai là bản chất của khúc xạ và chỉ có thể giải quyết sắc sai bằng cách dùng vật kính là gương cầu phản xạ thay cho thấu kính hội tụ.
Kết luận này chỉ đúng nửa phần, nửa sau là sai, Sir I.Newton vĩ đại cũng có lúc sai ! câu trả lời phủ định đến từ chính nước Anh với sự xuất hiện của thấu kính tiêu sắc có khả năng triệt bỏ (một phần) sắc sai mà chúng ta đang dùng làm kính khúc xạ hiện nay.
Nói vậy tuy kính PX khắc phục được sắc sai cho kính KX nhưng không vì thế mà chúng ta không dùng kính KX. Vì lẽ, nhuợc điểm của kính KX như tất cả chúng ta những ai từng chế tạo kính đều biết là (như anh ADAM nói): Kính khúc xạ cũng bị giới hạn ở kích thước do cấu tạo vật kính ở đầu ống kính và chỉ được gá đỡ với ống ở phía rìa, nên hiện nay ngoài các kính cỡ nhỏ và trung bình, kính lớn nhất trên thế giới chỉ khoảng 1m nếu tôi nhớ không nhầm.

Tuy vậy ưu điểm của kính KX là:
Trong các loại kính thiên văn thì kính khúc xạ cho hình ảnh sắc nét nhất nếu cùng thông số và cùng ở chất lượng tốt nhất.

Duy đưa ví dụ so sánh sơ bộ cho các bạn nhận định kết quả và cho chính tác giả nếu anh ta có đọc bài viết này:
a. Hình ảnh qua kính KX kiểu Gallile

b. Qua kính kiểu Kepler có cùng độ phóng đại

Kết quả: Thật ra độ nét của kính Kepler không bằng kính Gallile, quang sai, đặc biệt là sắc sai cũng nhiều hơn nhất là ở độ phóng đại lớn. Bạn có thể thấy chú chim trong hình 2 bị viền màu xanh đỏ và không nét như hình 1. Hiện tượng sắc sai (ảnh bị viền màu) này đến lúc đó vẫn còn là một bí ẩn chưa ai giải thích được!(Nhờ Newton đã giải thích điều này)

Như vậy nếu kết luận như của tác giả bài viết là sai, nếu qua hình trên, tuy chỉ so sánh với cùng 1 kiểu Khúc xạ nhưng sơ bộ chúng ta có thể nhận thấy kính PX ưu điểm hơn ở khả năng chế tạo kính lớn và hạn chế sắc sai so với KX, chứ ko phải như bạn tác giả RAG nói là so sánh ở câu sau:
"khẳng định là sai" thì nên nghĩ kĩ trước khi nói đấy Mr.soi mói ạ, cái đoạn nói về kính phản xạ hơn khúc xạ là đang nói về thời kì "Trong những năm 1668-1670", khi kính phản xạ ra đời, nếu không phải như thế thì đã không ai chế ra kính phản xạ làm gì. Còn sau này những cái kính hiện nay khắc phục ra sao và cái nào như thế nào thì nói thật tôi không biết vì chưa bao giờ quan tâm đến vấn đề ktv cả
Như đã khẳng định, thưở đầu chế kính PX là nằm hạn chế sắc sai và hạn chế độ cồng kềnh do kính PX có khả năng chế tạo những kính lớn, còn KX thì bị hạn chế kích thuớc, Kính phản xạ do nhược điểm bị gương chéo chắn ở đầu che mất ánh sáng và gây ra nhiễu xạ chân nhện của kính, nên hình ảnh 1 kính phản xạ cực tốt vẫn không thể nào bằng được kính khúc xạ chất lượng cao cùng thông số.

3. Tác giả RAG viết tiếp :
Hiện nay kính thiên văn hồng ngoại không được sử dụng phổ biến như kính thiên văn vô tuyến do kính thiên văn vô tuyến thu được ác bước sóng ở nhiều dải hơn, cả dải vô tuyến và dải hồng ngoại , quang học.
nick ADAM đưa ra ý kiến:
Kính thiên văn vô tuyến hoạt động ở dải sóng vô tuyến (radio) trong dải điện từ, làm cách nào có thu được cả dải sóng hồng ngoại và dải sóng khả kiến (quang học)??.
2 kính thiên văn không gian mới phóng lên Herschel và Spitzer cũng hoạt động ở dải sóng hồng ngoại.
Ngoài dải sóng khả kién, hồng ngoại, radio còn có các KTV hoạt động ở dải cực tím, x ray, vi ba...
Tuy nhiên lại có các thành viên diễn đàn trên post bài trả lời như sau:

Bởi thành viên Daltons:
các loại sóng bất khả kiến thì đều là sóng vô tuyến hết
Xin thưa với bạn sóng bất khả kiến là không nhìn thấy, Duy hỏi bạn là sóng tử ngoại, sóng gamma là bất khả kiến, vậy bạn gọi nó là vô tuyến luôn à, thế người ta gọi sóng vô tuyến = sóng tử ngoại luôn chắc. Duy xin mạn phép trích dùm bạn hình hay thang buớc sóng

Phổ điện từ gồm:

Radio| Vi ba | Bức xạ terahertz | Hồng ngoại | Phổ quang học | Tử ngoại |Tia X | Tia gamma

Như vậy là nhận xét của bạn Daltons là một nhận xét đưa ra hết sức bậy bạ, sai khoa học, trong khi các bạn luôn cho rằng mình là phải dùng khoa học nói chuyện.

Bởi thành viên ODIN:


Viết bài để phổ biến kiến thức không có nghĩa là phải quan tâm mới viết được. Tôi từng dạy toán một thời gian cho học sinh phổ thông, dù rất ghét dạy về tích phân nhưng tôi vẫn cứ làm.

Còn câu hỏi "Kính thiên văn vô tuyến hoạt động ở dải sóng vô tuyến (radio) trong dải điện từ, làm cách nào có thu được cả dải sóng hồng ngoại và dải sóng khả kiến (quang học)??." là một câu hỏi sai, thậm chí ngớ ngẩn, thể hiện rõ là muốn soi mói nên cố moi ra mà moi không đúng chỗ.
Nếu kính thiên văn làm việc ở giải khả kiến, thì nó sẽ trang bị các kính thiên văn quang học, còn nếu làm việc ở giải hồng ngoại thì trang bị kính hồng ngoại, vô tuyến thì dùng các kính thiên văn vô tuyến VLA, sao bạn lại ủng hộ cho ý kiến là kính vô tuyến lại có thể làm việc ở giải sóng hồng ngoại hay khả kiến, mỗi kính chỉ có chức năng làm việc trong vùng nhất định thôi chứ. Thế mà tác giả bài viết RAG Tuấn Sơn cho rằng là: Hiện nay kính thiên văn hồng ngoại không được sử dụng phổ biến như kính thiên văn vô tuyến do kính thiên văn vô tuyến thu được các bước sóng ở nhiều dải hơn, cả dải vô tuyến và dải hồng ngoại , quang học. Điều này là phản khoa học. Chỉ có kính Hubble được trang bị cả kính quang học, hồng ngoại tử ngoại nên mới có thể làm việc ở nhiều dải sóng, chứ 1 kính làm sao mà làm việc ở nhiều dải sóng mà tác giả phát biểu ...

Trên đây chỉ là 3 ý tranh luận lớn mà nick ADAM đã đưa ra, Duy cũng post bài này về CLB mong các bãn thảo luận và tránh hiểu nhầm. Còn gì góp ý các bạn cứ tranh luận ở đây nhé, bài viết phổ biến kiến thức không thể sai khoa học đuợc mà phải rõ ràng chuẩn xác.

Mong các bạn cùng đọc và đưa ý kiến.
 
Ðề: Một vài thắc mắc nhỏ khi đọc một bài viết phổ biến kiến thức về kính thiên văn.

@Duy đâu cần làm "báo chữ to" như vậy, đọc nhức mắt quá, anh đã sửa lại.
Viết chi cho nó lằng nhằng, tóm lại là có người đọc bài bên thienvanvietnam thấy sai đưa ra ý kiến góp ý.
+ Kính thiên văn đầu tiên của nhân loại sử dụng thị kính phân kì, trong khi bạn tác giả lại viết
Chiếc kính thiên văn đầu tiên ra đời vào năm 1608 bởi một thợ kính người Hà Lan là Hans Lippershey khi ông phát hiện ra cách ghép 2 thấu kính hội tụ
Khỏi cần tranh luận cũng biết là bạn tác giả sai.
+ Bạn tác giả cho là kính phản xạ cho hình ảnh tốt hơn kính phản xạ, nếu các ý giải thích sau của bạn ấy là bạn chỉ so sánh ở thời kì đầu thì đúng. Nhưng ngày nay chúng ta cần phải biết kính khúc xạ là loại kính cho hình ảnh sắc nét nhất nhờ vào các công nghệ cải tiến. Nick adam đã nói quá rõ.
+ Còn tác giả bài viết có đoạn:
Hiện nay kính thiên văn hồng ngoại không được sử dụng phổ biến như kính thiên văn vô tuyến do kính thiên văn vô tuyến thu được ác bước sóng ở nhiều dải hơn, cả dải vô tuyến và dải hồng ngoại , quang học.
thì những bài viết loại này đáng ném vào sọt rác vì ngay cả kiến thức cơ bản về vật lý cũng còn không biết.

Và thật sự tác giả cũng đã thú thật
Còn sau này những cái kính hiện nay khắc phục ra sao và cái nào như thế nào thì nói thật tôi không biết vì chưa bao giờ quan tâm đến vấn đề ktv cả
Không quan tâm đến kính thiên văn mà dám đi viết 1 bài khái quát về kính thiên văn, gan tày trời, người ta nói "yếu thì đừng có ra gió" vì hại mình và có thể hại người.

Thực tế ngay trên website của chúng ta thienvanhoc.org cũng có nhiều bài viết chưa chính xác, dù những bài viết của anh em ngoài trang chủ hầu như đã được kiểm tra khá kĩ, và dù có sai lệch thì chúng ta luôn có tinh thần cầu thị "sai thì sửa" việc quái gì phải sợ mất danh tiếng mất "cái mặt" của mình
Các bạn có thể tham khảo về tranh luận ở thienvanvietnam http://thienvanvietnam.org/forum/showthread.php?t=961&page=4
 

cong_chua_ech

Moderator
Ðề: Một vài thắc mắc nhỏ khi đọc một bài viết phổ biến kiến thức về kính thiên văn.

Bạn Duy nên nói thêm về nguyên lý thu sóng của kính thiên văn vô tuyến, kính thiên văn hồng ngoại, ktv quang học ... khác nhau chỗ nào. Như vậy sẽ chứng minh được câu kính thiên văn vô tuyến thu được ác bước sóng ở nhiều dải hơn, cả dải vô tuyến và dải hồng ngoại , quang học là bậy bạ
 
Ðề: Một vài thắc mắc nhỏ khi đọc một bài viết phổ biến kiến thức về kính thiên văn.

Nhiều bạn thắc mắc tại sao HAAC cứ đi lôi chuyện của người ta về để đả kích, nhưng các bạn cũng nên biết mục đích hoạt động của chúng ta là gì? Không phải là phổ biến thiên văn cho cộng đồng sao? Chuyện nó sai thì kệ nó ai đọc được tin theo thì chết ráng chịu không phải là cách làm hướng đến cộng đồng. Còn chuyện người ta sai sao không góp ý với người ta mà mang về nhà mình để nói xấu? Đây là cách làm đúng với người có tinh thần cầu thị biết lắng nghe, còn như thienvanvietnam thì còn lâu, nhiều khi làm ơn mắc oán
 
Ðề: Một vài thắc mắc nhỏ khi đọc một bài viết phổ biến kiến thức về kính thiên văn

Đọc các tranh luận này, fairy mới thắc mắc: liệu có cái kính phản xạ nào trong lịch sử, sử dụng gương chéo là lăng kính không nhỉ? Ở đây ta chỉ bàn đến kính phản xạ do các nhà thiên văn có tiếng tăm chế tạo, không xét đến kính của dân nghiệp dư chả ai biết tới - nghèo túng phải chắp vá tận dụng.
Nếu như đã có thể mài được gương tráng được gương thì có lẽ sẽ ít có ai làm gương chéo là lăng kính ...?
 

khanhHAS

Moderator
Ðề: Một vài thắc mắc nhỏ khi đọc một bài viết phổ biến kiến thức về kính thiên văn

Trong nghiên cứu thiên văn học, hoạt động quan sát đóng một vai trò hết sức quan trọng. Hầu hết các quan sát bằng mắt thường đã được các nhà thiên văn cổ thực hiện từ hàng trăm, hàng nghìn năm trước để xác định các chu kì chuyển động biểu kiến của các thiên thể, dự đoán và xem xét các hiện tượng thiên văn, phân chia và xác định các chòm sao .v.v….
400 năm trở lại đây, các quan sát của loài người đã tiến xa hơn rất nhiều nhờ sự xuất hiện của kính thiên văn. Việc quan sát và nghiên cứu các ngôi sao, các thiên hà ở rất xa, tìm hiểu cấu trúc của vũ trụ đòi hỏi sự có mặt của loại dụng cụ này. Kính thiên văn trên thế giới hiện nay có nhiều loại, từ những chiếc kính thô sơ tự chế tạo đến những chiếc kính sản xuấ công nghiệp dùng cho các quan sát nghiệp dư, và cả những kính thiên văn khổng lồ của các đài thiên văn lớn nhất thế giới hàng ngày không ngừng ghi lại những tín hiệu dù là nhỏ nhất của vũ trụ…
cái câu này không khác 1 chữ so vs những câu ông MC giói thiệu chương trình làm kính thiên văn của em @@!
 
So với lần đọc trước, thông tin ko được chỉnh sửa, cái kính đầu tiên của Hans Lippershey khi ông phát hiện ra cách ghép 2 thấu kính hội tụ lại với nhau để tăng độ phóng đại của hình ảnh. Chiếc kính thiên văn đầu tiên đó sử dụng 2 thấu kính hội tụ. Trong khi thực tế nó là 1 hội tụ một phân kì, dù đã góp ý theo bài nick bạn ADAM nhưng vẫn ko nghe góp ý.

còn cái này thì bó tay rồi, Duy trích lại: "Hiện nay kính thiên văn hồng ngoại không được sử dụng phổ biến như kính thiên văn vô tuyến do kính thiên văn vô tuyến thu được các bước sóng ở nhiều dải hơn, cả dải vô tuyến và dải hồng ngoại , quang học."


Nói chung CLB ta đã có góp ý, nhưng đành bó tay, chỉ lo là người ko biết kĩ rất dễ bị nhầm
 
Trạng thái
Chủ đề đã được đóng (không tiếp nhận thảo luận)

Top