Dự án thực nghiệm: quan sát vết đen của Mặt Trời

CLB vừa được anh Việt tặng 2 kính lọc Mặt Trời. Bạn Jupiter đang giữ 1 cái ở Pleiku và 1 cái đã mang về TP.HCM.

Chúng ta sẽ có 1 dự án thực nghiệm quan sát mặt trời, ghi nhận lại diễn biến của các vết đen và tìm ra chu kì tự quay của Mặt Trời. Hiện nay bạn Jupiter đã đảm nhận việc quan sát này. CLB cần 1 bạn ở TP.HCM nữa có thể có thời gian thường xuyên quan sát mặt trời trong cùng 1 thời điểm qua các ngày.


----
Giống như các hành tinh khác, mặt trời cũng quay quanh chính nó.

Chuyển động quay đó đã được con người phát hiện ngay khi kính quan sát thiên văn ra đời vào thế kỷ XVIII. Dùng kính viễn vọng, các nhà quan sát thiên văn, như nhà thiên văn học người Italy Galile, nhà thiên văn người Anh Thomas Harriot, hai anh em người Đức Johannes và David Fabricius... đã nhận ra và ghi lại vị trí những điểm đen trên mặt trời. Những điểm đen này luôn dịch chuyển theo cùng một hướng.

Người ta vẫn tự hỏi về bản chất của các điểm đen, chúng là mây, vệ tinh hay là cái gì? Cuối cùng, giả thiết vệt đen do Galile đưa ra có sức thuyết phục hơn cả. Nếu các vệt đen đó dịch chuyển đều đặn thì có nghĩa là mặt trời đang tự quay quanh chính nó. Hơn nữa, nhờ những tính toán về thời gian xuất hiện và duy trì các vệt đen, người ta hoàn toàn có thể tính được chu kỳ vòng quay của mặt trời.

Từ năm 1853 đến 1861, Richard Christopher Carrington, một người Anh say mê thiên văn học, đã tiến hành vẽ bản đồ các vệt đen mặt trời hằng ngày. Công việc dài hơi này đã đem lại những kết quả rất lớn. Đầu tiên, Carrington phát hiện ra hiện tượng phun trào mặt trời. Tiếp đó, ông đã xác định chính xác trục quay của mặt trời. Ông cũng nhận thấy rằng ở vùng vĩ tuyến cao, các điểm đen này dịch chuyển chậm hơn các vệt đen nằm ở xích đạo mặt trời, tức là vòng quay kéo dài hơn: khoảng 31 ngày ở vĩ tuyến cao và 26 ngày ở xích đạo. Sự khác nhau về vòng quay này chứng tỏ rằng bề mặt của mặt trời không hoàn toàn rắn và thường tạo ra hiện tượng xoắn vặn các đường từ trường ở vùng xích đạo. Hiện tượng đó cũng làm nảy sinh một vấn đề khác: cần phải chọn một giá trị làm đại lượng so sánh với vận tốc quay của mặt trời. Carrington đã xác định được là một vòng quay đầy đủ của mặt trời bằng 27,2753 ngày trái đất.

Carrington lấy ngày 9/11/1853 là ngày bắt đầu vòng quay giao hội đầu tiên của mặt trời, hay nói chính xác hơn, đó là vòng quay của mặt trời nhìn từ trái đất. Đó chỉ là một giá trị tương đối. Thực tế, nếu mặt trời quay quanh chính nó khoảng 13 độ mỗi ngày thì trong cùng khoảng thời gian đó, hành tinh của chúng ta quay chưa tới 1 độ trên quỹ đạo của mình, theo cùng hướng quay của mặt trời. Vả lại người quan sát cũng không ở nguyên một chỗ. Như vậy, có sự khác biệt giữa vòng quay giao hội và vòng quay thiên thể - vòng quay được tính toán khi người quan sát có thể đứng ở một điểm cố định trong hệ mặt trời, hoặc nếu người quan sát có thể quan sát mặt trời từ một hành tinh xa nào đó. Bằng những phép tính tương đối đơn giản, người ta đã xác định được giá trị "tuyệt đối" của vòng quay mặt trời là khoảng hơn 25 ngày.

KH & ĐS (Theo Le Monde)
 
Dự án này đòi hỏi các bạn phải quan sát thường xuyên mặt trời trong ít nhất là 1 tháng, mỗi ngày phải thường xuyên quan sát và đánh giá sự dịch chuyển của vết đen.

Riêng nhóm ở TP.HCM, nếu bạn nào muốn tham gia xin đăng ký. Nếu thấy bạn có đủ khả năng (nhiệt tình, thời gian) CLB sẽ hướng dẫn bạn giao thiết bị quan sát (kính thiên văn+ kính lọc) cho bạn thực nghiệm và bảo quản.
 

Jupiter

Moderator
Phải qua đợt mưa giông bão bùng này đã!
1 ngày mây là cũng ảnh hưởng!
Thế mà giờ còn có áp thấp nhiệt đới nữa chứ!
Tóm lại: có ai đủ kiên nhẫn ko, cùng tham gia với Jupiter đi nào! >:D<
 

Jupiter

Moderator
2 Ngày nay đã quan sát thử, chưa thấy sự xuất hiện của vết đen

 

pvloc90

Thành Viên CLB Thiên Văn Nghiệp Dư TPHCM - HAAC
Vào thư viện BK đọc thì hình như 2013 mới đến chu kỳ vết đen mới.:">
 

Jupiter

Moderator
Bó tay......mục đích của dự án này là tính ra chu kì tự quay của mặt trời....lần theo những thực nghiệm của cha ông....! thế này mới gọi là thiên văn chứ nhỉ...! :|
 
Năm nay đang cực tiểu của vết đen nên có lẽ dự án này tiêu rồi.
Đáng lẽ không cho anh em biết trang web này vì giống như đi thi mà biết trước đề vậy, làm mà không biết gì thì mới thú vị. Nhưng tự tay làm thì vẫn có hứng thú phải không.

Đây là trang web cho ảnh mặt trời chụp hằng giờ từ vệ tinh Soho của Mỹ, Khải và các bạn có thể so sánh ảnh tự chụp và ảnh trên web.

Có điều các vết đen quá nhỏ như thế này không biết thiết bị của mình có nhận ra không.
http://sohowww.nascom.nasa.gov
Vào http://sohowww.nascom.nasa.gov/sunspots/
Ảnh của ngày hôm nay

 

Jupiter

Moderator
Chết chắc luôn....!
Ngày ngày mặt trời đi qua trong kính
mặt trời ngày nào cũng như ngày nào...!
 
Chết chắc luôn....!
Ngày ngày mặt trời đi qua trong kính
mặt trời ngày nào cũng như ngày nào...!
dung lo Khải à, làm việc này yêu cầu cần cù
năm nay là năm cực tiểu hoạt động MT mà
nhưng vào trang soho solar thì 12h00 ngày hôm qua 12/10 có vết đen mà
mình coi bên nhà anh fairydream đó
 
năm 2008- năm trống vết đen trong kỉ nguyên khoa học vũ trụ

Không có đốm đen trên Mặt trời: Năm trống trong kỉ nguyên không gian

Trái: Bức hình của Mặt trời chụp ngày 27 tháng 9 năm 2008.Bề mặt Mặt trời hầu như “trống, hoàn toàn không có dấu vết của các đốm đen. Phải: Mặt trời chụp ngày 27 tháng 9 năm 2001. Bề mặt Mặt trời được rải đầy những vết đen khổng lồ, tất cả chúng đều quay xung quanh và kêu tanh tách phát ra cùng với tia lửa Mặt trời. (Credit: ESA/NASA Solar and Heliospheric Observatory (SOHO)).
ScienceDaily (Ngày 7 Tháng 10, 2008) — Các nhà thiên văn chuyên đo đếm về lỗ đen thông báo rằng năm 2008 hiện nay là năm “trống vết đen” trong kỉ nguyên Không gian.
Theo như hình năm 2008, ngày 27/9, Mặt trời hòan toàn trống, không thấy xuất hiện vết đen trong khoảng 200 ngày trong năm. Để tìm năm mà số ngày không có vết đen trên Mặt trời nhiều hơn, chúng ta nên quay trở về năm 1954, 3 năm trước khi phóng vệ tinh Sputnick, năm mà có 241 ngày không có đốm đen trên mặt trời.
“Số lượng vết đen Mặt trời đang ở mức thấp nhất trong 50 năm nay”, theo nhà vật lý nghiên cứu về Mặt trời David Hathaway của NASA Marshall Space Flight Center.
”Chúng ta đang ở trong thời kì hoạt động yếu nhất của chu kì mặt Trời”
Hình ảnh chụp ngày 27-9-2008 của Đài quan sát Mặt trời và hệ Mặt trời (SOHO) cho thấy đĩa Mặt trời không hề có dấu vết của vết đen. Nếu so sánh, Mặt trời chụp ngày 27 tháng 9 năm 2001. Bề mặt Mặt trời được rải đầy những vết đen khổng lồ, tất cả chúng đều quay xung quanh và kêu tanh tách phát ra cùng với tia lửa Mặt trời. Sự khác biệt là do sự sai khác pha trong chu kì 11 năm của Mặt trời. 2001 là năm Mặt trời hoạt động mạnh nhất với rất nhiều vết đen, tia lửa và bão từ. Năm 2008 là pha ngược lại trong chu kì 11 năm này, Mặt trời hoạt động yếu nhất, một thời gian khá yên bình của Mặt trời.
Nó thực sự là một khoảng thời gian yên bình của Mặt trời. Nếu Mặt trời cứ tiếp tục hoạt động yếu như nó đang diễn ra trong năm nay thì 2008 có thể đạt tới mức khác thường là 290 ngày không có vết đen cho tới cuối tháng 12, điều này sẽ làm cho nó trở thành năm có số ngày không có vết đen dài nhất trong thế kỉ.

Hathaway cảnh báo rằng quá trình này có lẽ lý thú hơn thực tế cuả nó:” Trong khi Mặt trời hoạt động yếu nhất trong năm 2008 đang dần đạt tới mức trở thành lớn nhất trong kỉ nguyên Vũ trụ, thì điều này vẫn còn tầm thường khi so sánh với khoảng thời gian hoạt động cực tiểu dài nhất của Mặt trời trong những năm cuối thế kỉ 19 đầu thế kỉ 20”. Những chu kì cực tiểu sớm này thông thường đạt từ 200-300 ngày không vết đen trong một năm.
Các nhà khoa học về Mặt trời đang rất chào đón khoảng thời gian tạm lắng này.
Chúng cho chúng ta cơ hội để nghiên cứu Mặt trời mà không có sự phức tạp của vết đen ảnh hưởng”, theo Dan Pesnell của Goddard Space Flight Center. “Hiện tại chúng ta có những thiết bị đo đạc tốt nhất trong lịch sử quan sát Mặt trời. Có nguyên cả một phi đội tàu vũ trụ phục vụ cho việc quan sát các hiện tượng vật lý của Mặt trời—SOHO, Hinode, ACE, STEREO và một số khác. Chúng ta giới hạn nghiên cứu những điều mới trong suốt khoảng thời gian cực tiểu này”.
Một ví dụ đơn giản như ông ấy đề nghị về khoa học nghiên cứu Mặt trời. “ Với việc quan sát bề mặt rung động của Mặt trời, các nhà khoa học về Mặt trời có thể thăm dò bên trong của các tinh tú giống như cách mà các nhà địa chất dùng các trận động đất để thăm dò bên trong Trái đất. Với việc các vết đen không cản trở quan sát, chúng ta có thể thu thập được cái nhìn chính xác hơn về gió dưới bề mặt Mặt trời và cơ chế phát từ bên trong”.
“ Có một vấn đề liên quan tới sự chiếu sáng của Mặt trời, “ theo lời Pesnell. “ Các nhà nghiên cứu hiện nay đang đươc quan sát một Mặt trời kém sáng nhất trong các số liệu nghiên cứu của họ. Sự thay đổi là rất nhỏ, khoảng một phần trăm, nhưng lại có ý nghĩa rất quan trọng . Những câu hỏi được đặt ra liệu sự mờ đi của Mặt Trời ảnh hưởng đến với khí hậu có tính qui luật hay không? (fairydream chỉnh lại)

Pesnell là nhà khoa học dự án cuả NASA cho chương trình Quan sát sự biến động cuả Mặt trời (SDO), một tàu vũ trụ mới được trang bị để nghiên cứu cả sự rọi của Mặt trời và sóng địa chấn. Việc xây dựng SDO đã hoàn tất, ông ta nói, và nó sẽ thành công những tiền thí nghiệm về đo địa chấn và nhiệt. “ Chúng tôi đã sẵn sàng để phóng, thời kì cực tiểu của Mặt trời là khoảng thời gian tốt để tiến hành”.
Trùng với chuỗi Mặt trời không có vết đen là kỉ lục 50 năm áp lực của gió Mặt trời thấp, đây là khám phá mới cuả tàu vũ trụ Ulysses. Áp lực giảm xuống từ 1 năm trước chu kì cực tiểu hiện nay, và nó thật sự không rõ ràng để chỉ ra rằng hai hiện tượng này liên hệ với nhau như thế nào. Điều này là một bí ẩn cho SDO và những dự án khác.
Có ai đó biết được rằng Mặt trời ít vết đen có thể sẽ th ú vị?
(Link: http://www.sciencedaily.com/releases/2008/10/081006184638.htm)
:sm (74)::sm (74)::sm (74)::sm (74):
 
Thanks Duy, bài dịch rất hay nhưng có những chỗ anh xin chỉnh ý lại chút và đăng ra ngoài trang chủ. Các vết đen nhỏ như thế này chắc anh em "soi kính lúp" xem ta có nhìn thấy ko.

Giờ anh mới nhớ ra, hồi đâu năm anh có nghe loáng thoáng hội thiên văn dự định tham gia dự án thiên văn quốc tế đánh giá sự ảnh hưởng của hoạt động cực tiểu vết đen của mặt trời với khí hậu trái đất. Lúc đó có nghe hội dự định triển khai cho các CLB thiên văn tham gia. Nhưng rồi ... chẳng thấy gì nữa cả. Để tự mình google xem
 

Jupiter

Moderator
Em thì quan sát được, nhưng đặc biệt là có chụp được ảnh hay ko mới là vấn đề! cách đây 2 tuần có quan sát thử rồi, đúng là có thấy vết đen nhưng quá nhỏ, máy ảnh có khả năng zoom tới nhưng lại ko thấy vết đen do hình ảnh lúc đó khá tối!.......
 
Thanks Duy, bài dịch rất hay nhưng có những chỗ anh xin chỉnh ý lại chút và đăng ra ngoài trang chủ. Các vết đen nhỏ như thế này chắc anh em "soi kính lúp" xem ta có nhìn thấy ko.

Giờ anh mới nhớ ra, hồi đâu năm anh có nghe loáng thoáng hội thiên văn dự định tham gia dự án thiên văn quốc tế đánh giá sự ảnh hưởng của hoạt động cực tiểu vết đen của mặt trời với khí hậu trái đất. Lúc đó có nghe hội dự định triển khai cho các CLB thiên văn tham gia. Nhưng rồi ... chẳng thấy gì nữa cả. Để tự mình google xem
ui, nói vậy như JUPITER thì ko có webcam mà có zoom tốt thì ko thể thấy những vết đen nhỏ như vậy, mà máy ảnh có độ phân giải cao như thế em chưa chắc tìm ra
gay nhỉ:sm (47):
 
Hiện các vết đen mặt trời đã bắt đầu xuất hiện. mọi người có thể bắt đầu quan sát với kính thiên văn bằng phương pháp màn chắn.
Kiểm tra bằng ảnh của kính thiên văn không gian soho tại trang web
http://sohowww.nascom.nasa.gov

Ảnh mặt trời của ngày hôm nay.
 
Dự án này có nhóm thiên văn tại châu âu trong phạm vi EAAE đã mail với CLB mời hợp tác cùng làm dự án thực nghiệm. Duy sẽ contact lại và post chương trình nội dung hoạt động khi confirm lại với họ. Đây là dự án hay và cần được tiến hành, nhưng lưu ý các thành viên cẩn thận, nhất là bạn kid1402, quan sát Mặt trời phải đặc biệt lưu ý cẩn thận, lưu ý là ko dùng kính lọc thị kính của Trung Quốc cho kính có đường kính lớn, chỉ dưới 60mm. Nếu kính lớn hơn thì nên tham khảo các pp hứng ảnh hay màn lọc vật kính
 

Kid1402

New member
Em đã mua lọc nào đâu, sẽ mua của CLB, bao giờ có và giá cả thế nào hả anh Tuấn!
80 ngàn một mét ạ! Khi nào có anh thông báo em nhé!
 

haianh_zeee

Thành Viên CLB Thiên Văn Nghiệp Dư TPHCM - HAAC
Nếu đc anh Duy nên khuyến khích mọi người đặt tấm lọc mặt trời trước vật kính thay vì để sau thị kính sẽ nóng hơn bình thường
 

milotiger

Moderator
Nếu đc anh Duy nên khuyến khích mọi người đặt tấm lọc mặt trời trước vật kính thay vì để sau thị kính sẽ nóng hơn bình thường
Trước vật kính thì kích thước lọc phải lớn hơn khi đặt sau thị kính => Đắt hơn ^^
 

Top