10 điều cực kì đặc biệt của các hành tinh trong hệ Mặt Trời

Email In PDF.

Rất lạ lùng, nhưng là sự thực- về hệ Mặt trời của chúng ta

Credit: IAU/Martin Kornmesser



Những thế giới xung quanh Mặt trời của chúng ta dàn trải từ những khối (mảnh) đá nhỏ và hoàn toàn không có sự sống cho tới những khối cầu bằng khí khổng lồ. Trong các hành tinh anh em với Trái đất của chúng ta thì mỗi hành tinh lại có những đặc điểm rất riêng biệt và những hiện tượng có thể nói là không thể tin nổi (điên rồ).


Bầu khí quyển trên Trái đất

Credit: NASA



Có thể trông hơi giống như là ta đang tự nhận xét theo quan điểm cá nhân (tự mãn) khi chỉ ra rằng Trái đất của chúng ta đặc biệt như thế nào- bởi suy cho cùng, chúng ta đang sống trên hành tinh này. Mặc dù Trái đất được bao bọc bởi những đại dương toàn là nước, Hoả tinh cũng có thể đã có những biển trên bề mặt nó theo cách tương tự. Nhưng không nơi nào khác trong hệ Mặt trời (và hiện nay có lẽ cả vũ trụ) có thể tìm thấy bầu khí quyển chứa đầy khí Oxy tự do, mà chính khí này rốt cục đã mang lại sự sống đến cho một trong những điểm đặc trưng độc nhất vô nhị của Trái đất - loài người chúng ta.

Đốm đỏ lớn trên Mộc tinh
Credit: NASA/ESA/A. Simon-Miller (NASA Goddard Space Flight Center)


Điểm đặc trưng khác thường nhất trên bề mặt Mộc tinh chắc chắn là Đốm Đỏ Lớn, một cơn bão đã được quan sát từ cách nay hơn 300 năm. Với đường kính lớn nhất của nó, Đốm Đỏ Lớn này gần như lớn gấp 3 lần Trái đất (bỏ vừa 3 Trái đất chúng ta vào trận bão này). Theo thời gian, vết đốm này sẽ mờ dần đi hoàn toàn.


Lục giác trên Thổ tinh
Credit: NASA/JPL/Space Science Institute

Thổ tinh có lẽ trở nên nổi tiếng nhất là do hệ thống vành đai cực kỳ hùng vĩ của nó, nhưng cả Mộc tinh, Thiên vương tinh và Hải vương tinh cũng có các vành tương tự. Tuy nhiên, không có cái nào lại giống với một vòng sáu cạnh khổng lồ trên cực bắc của Thổ tinh được nhìn thấy trên những hành tinh khác- và nó đủ lớn để có thể chứa 4 Trái đất chúng ta trong nó. Những hình ảnh nhiệt chỉ cho chúng ta thấy rằng lục giác này có thể trải xuống tới khoảng 60 dặm (100 km) sâu vào trong bầu khí quyển của hành tinh này. Các nhà khoa học đã bàn luận về nhiều ý tưởng khác nhau nói về nguồn gốc của lục giác này. Một trong số đó cho rằng lục giác này được hình thành tự sự tương tác rất phức tap giữa những làn sóng đang chuyển động nhấp nhô xuyên qua bầu khí quyển và dòng khí đang bị thổi tung lên.

Các trận bão trên Hoả tinh
Credit: NASA/JPL-Caltech/Malin Space Science Systems

Những trận bão bụi trên Hoả tinh là những trận bão lớn nhất trong hệ Mặt trời, khả năng của nó có thể quét cả bề mặt hành tinh đỏ và kéo dài trong vài tháng. Một giả thiết cho việc tại sao các trận bão bụi có thể phát triển thành rất lớn trên Hoả tinh khởi đầu với việc các hạt bụi trong khí quyển hấp thụ ánh sáng mặt trời, làm hâm nóng khí quyền của Hoả tinh xung quanh nó. Vùng khí nóng của những luồng khí này chuyển động hướng về những vùng lạnh hơn, tạo ra những luồng gió. Những trận gió mạnh thổi tốc các hạt bụi lên khỏi mặt đất, mà sau đó sẽ tiếp tục gia nhiệt thêm cho bầu khí quyển, tăng thêm những trận gió và lại thổi tung những hạt bụi lên.

Vành đai trên Thổ tinh
Credit: NASA/JPL

Thổ tinh nổi tiếng nhất với hệ thống các vành đai vô cùng ngoạn mục của nó. Một vành đai của nó, quá mờ để có thể được nhìn thấy từ Trái đất và chỉ được phát hiện từ năm 2009, được đo đạc là có kích thước ít nhất gấp 200 lần đường kính của hành tinh này- và 1 tỷ Trái Đất của chúng ta có thể nhét vừa trong vành đai này.

Những trận gió trên Hải vương tinh
Credit: NASA/JPL

Trên Hải vương tinh, người quan sát có thể thấy những trận gió xoáy di chuyển với vận tốc hơn 1500 dặm một giờ (mph). Nó vẫn còn là 1 bí ẩn rằng bằng cách nào mà hành tinh này có thể thu thập năng lượng để có thể tạo ra những trận gió có vận tốc nhanh nhất trên các hành tinh thấy được trong hệ Mặt trời, dù hành tinh này ở khá xa so với Mặt trời- có khi còn ở xa Mặt trời hơn Diêm vương tinh- và có lượng nhiệt năng tương đối yếu trong lòng nó.

Sự nghiêng kỳ lạ của Thiên vương tinh
Credit: NASA and Erich Karkoschka, U. of Arizona

Không giống như các thế giới khác (hành tinh khác) trong hệ Mặt trời, Thiên vương tinh bị nghiêng quá nhiều dẫn đến việc về cơ bản nó quay quanh Mặt trời trên mặt của nó, với trục quay của nó gần như hướng về phía ngôi sao duy nhất của hệ Mặt trời chúng ta. Một số nhà thiên văn tin rằng sự quay bất thường này có lẽ là do sự va chạm giữa hành tinh này và một hành tinh cỡ Trái đất ngay sau khi nó được hình thành.

Sự cao thấp trên Hoả tinh
Credit: NASA/JPL


Hành tinh đỏ là nhà của các đỉnh núi cao nhất và thung lũng sâu, cũng như dài nhất trong hệ Mặt trời chúng ta. Đỉnh Olympus cao xấp xỉ 17 km, cao hơn gấp 3 lần đỉnh núi Everest (“nóc nhà của thế giới” trên Trái đất), trong khi thung lũng Mariner có thể sâu từ 5 tới 6 dặm (8-10 km) ở một số nơi và kéo dài trong một khoảng gần bằng 2500 dặm (4000 km), khoảng cách này gần bằng bề rộng của đại lục Australia hoặc khoảng cách từ Philadenphia tới San Diego (Mỹ).

Sự thay đổi nhiệt độ cực kì dữ dội trên Thuỷ tinh
Credit: NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Carnegie Institution of Washington


Là hành tinh gần Mặt trời nhất, bề mặt của Thuỷ tinh có thể đạt tới một nhiệt độ rất nóng 840 độ F (450 độ C). Tuy nhiên, do hành tinh này có bầu khí quyển không đủ để giữ nhiệt, nên vào ban đêm khi không được chiếu sáng bề mặt của nó rơi xuống tới mức chỉ vào khoảng -275 độ F hay -170 độ C, và biên độ thay đổi nhiệt là 1100 độ F này là là sự biến đổi lớn nhất trong hệ Mặt trời (lưu ý Trái đất chúng ta biến thiên chắc chỉ từ khoảng -50 tới 40 độ C mà thôi).

Bề mặt cực nóng của Kim tinh
Credit: NASA


Dù Kim tinh chỉ là hành tinh gần thứ hai so với Mặt trời, nhưng bầu khí quyển dày đặc và độc hại của nó lại thu giữ nhiệt đến từ Mặt trời theo một cách tương tự như hiệu ứng nhà kính đang hâm nóng Trái đất chúng ta. Do vậy, nhiệt độ trên Kim tinh có thể đạt tới 870 độ F hay 465 độ C, và đủ nóng để làm nóng chảy cả chì (Pb), và là nhiệt độ cao nhất trên bề mặt một hành tinh.
Nguồn: http://www.space.com/22-top-10-extreme-planet-facts.html
Đặng Tuấn Duy - HAAC

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

Lần cập nhật cuối ( Thứ bảy, 02 Tháng 7 2011 20:53 )  

Bình chọn

Bạn đã từng, hoặc đang mơ ước mình trở thành một nhà thiên văn học ?