25/01/1736: Ngày sinh nhà toán học Joseph-Louis Lagrange

Email In PDF.

Joseph-Louis Lagrange sinh ra tại Turin, tây bắc Italia trong một gia đình gốc Pháp (tên khai sinh của ông viết theo tiếng Ý là Giuseppe Lodovico Lagrangia). Khi còn là thiếu niên, Lagrange không để ý nhiều đến toán học mà có ý định theo học để trở thành một luật sư. Tuy nhiên, ông đã bị ảnh hưởng mạnh sau khi đọc một cuốn sách cuả Halley về việc áp dụng đại số trong quang học và quyết định trở thành một nhà toán học. Ông chủ yếu tự học toán và sau đó trở thành giáo viên giảng dạy trong một trường quân sự. Năm 1766, nhận lời mời cuả Leonhard Euleur, ông đến làm việc tại viện Hàn lâm Khoa học Phổ, Berlin. Năm 1787, ông chuyển từ Berlin đến Pháp và được bầu làm thành viên của viện Hàn Lâm Pháp. Năm 1808, ông được Napoleon phong bá tước. Sau khi mất, ông được chôn cất trong điện Pathéon, nơi yên nghỉ cuả những người đã làm rạng danh cho nước Pháp. Vì những lý do trên, Lagrange thường được coi là có 2 quốc tịch: Pháp và Italia.



Ảnh: Joseph-Louis Lagrange (25/01/1736 – 10/04/1813)

Những công trình toán học của Langrange có ảnh hưởng rất nhiều đến lĩnh vực cơ học thiên thể. Ông đã dùng toán học chứng minh tính bền vững của hệ Mặt Trời, chỉ ra các điểm Lagrange (Lagrangian Points). Giả sử ta có 2 vật khối lượng lớn, và một vật khối lượng nhỏ hơn hẳn hai vật đó, trong không gian sẽ tồn tại 5 điểm mà ở đó vật khối lượng nhỏ sẽ luôn duy trì vị trí tương đối so với 2 vật khối lượng lớn.

Một trong những ví dụ minh họa nổi tiếng nhất về điểm Lagrange đó là vị trí tương đối của Sao Mộc, Mặt Trời và tiểu hành tinh Asin. Quỹ đạo của Asin gần giống với quỹ đạo của Sao Mộc, tuy vậy, nó chẳng bao giờ đụng độ với Sao Mộc, bởi vì nó cách xa vị trí của Sao Mộc trên quỹ đạo hơn 650 triệu km, và nó luôn chuyển động với vận tốc bằng tốc độ của Sao Mộc cho nên nó cứ nằm cách Sao Mộc 650 triệu km.

Nếu ta vẽ một đường xuất phát từ Mặt Trời tới Sao Mộc rồi kéo tới tiểu hành tinh Asin và quay trở lại Mặt Trời, thì sẽ được một tam giác đều. Lagrange đã chứng minh rằng một vị trí như vậy sẽ bền vững, cho nên những thiên thể cứ ở mãi các đỉnh của một tam giác đều tuy chúng vẫn chuyển động [3, trang 156]. Tại các điểm Langrange L4 và L5 của hệ Sao Mộc – Mặt Trời, người ta đã phát hiện ra nhiều tiểun hành tinh và được gọi là các hành tinh thành Troy (Các tiểu hành tinh này được đặt tên theo các nhân vật trong trận chiến thành Troy như: Asin, Ajax, Hector, Priams, ...)

Trong lĩnh vực thiên văn, tên ông được dùng để đặt cho một crater trên Mặt Trăng.



Ảnh: Vị trí các hành tinh thành Troy


Trần Tuấn Tú

Tài liệu tham khảo:

[1]Tammy Plotner, 2007. What is up 2007, 365 days of skywatching, http://www.astrowhatsup.com/download-the-book/
[2].JOC/EFR © January 1999. Joseph-Louis Lagrange, http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Lagrange.html
[3]. Isaac Asimov, 1966. Hệ Mặt Trời, người dịch Đắc Lê, NXB Khoa Học và Kỹ Thuật, 1980)

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

Lần cập nhật cuối ( Thứ hai, 10 Tháng 1 2011 09:18 )  

Bình chọn

Bạn đã từng, hoặc đang mơ ước mình trở thành một nhà thiên văn học ?