Trở lại   Cộng đồng Thiên Văn Việt Nam | Diễn đàn HAAC > Thảo luận kiến thức > Thiên văn phổ thông

Thiên văn phổ thông Hãy cùng nhau trao đổi các kiến thức cơ bản nhất của thiên văn học.

THÔNG TIN MỚI NHẤT
Online Status Admin|


Tạp chí Thiên văn
Viễn Thiên - số thứ 2

[Cửa hàng HAAC]
Dụng cụ - Linh kiện Thiên văn


Trả lời
 
Ðiều Chỉnh Xếp Bài
Cũ 04-11-2008   #1
ilovely142
Cựu Chủ nhiệm HAAC
 
Avatar của ilovely142
 
Tham gia ngày: Feb 2008
Đến từ: TP HCM
Tuổi: 28
Giới tính: Nam
Bài gửi: 2,553
Cám ơn: 1,642
Được cám ơn 2,078 lần trong 740 bài viết
ilovely142 Đang đóng góp cho diễn đàn
Lịch và cách thức hiệu chỉnh lịch

Nhân tiện CLB làm lịch mình xin viết 1 bài tổng hợp cho mọi người cùng hiểu rõ hơn về cách thức làm lịch và chỉnh sửa lịch một chút nhé:
1. Năm nhuận dương lịch thêm một ngày còn năm nhuận âm lịch lại thêm một tháng:

Mọi hoạt động của con người đều ko tách rời được sự sắp xếp cuả thời gian. Từ xưa tới nay, những hiện tượng tư nhiện như ngày đêm quay vòng, hình dáng vầng trăng biến đổi, bốn mùa luân phiên đã được con người sử dụng để lảm đơn vị của thời gian kế hoạch. Thời gian Trái đất tự quay một vòng là một "ngày". Nó là chu kì của một ban ngày và ban đêm giáp nhau. Còn thời gian TD quay quanh Mặt trời (MT) một vòng gọi là "năm hồi quy". Đó là chu kì của 4 mùa luân phiên có độ dài bằng 365.2422 ngày. Còn chu kì đổi thay tròn khuyết của Mặt trăng (MTr) gọi là "tháng sóc vọng" có độ dài bằng 29.5306 ngày. Như vậy độ dài thực tế của năm và tháng đều không phải là bội số nguyên của ngày.

Dương lịch là cách soạn lịch dựa trên sự chuyển động của TD quanh MT để tính. Độ dài của một năm dương lịch cần phải sát với một năm hồi quy. Nếu lấy độ dài một năm dương lịch là 365 ngày thì nó ngắn hơn năm hồi quy 0.2422 ngày. Cứ thế lâu ngày sai số sẽ dồn lại và sau 720 năm sai số sẽ xấp xỉ nửa năm. Như vậy là tháng giêng vốn là cuối đông đầu xuân khí hậu mát lạnh thì sẽ trở thành hè nóng bức còn tháng 7 vốn là thời kì nóng nực lại chuyển sang rét mướt. Kiểu xê dịch các tháng và đảo lộn thời gian trong năm này sẽ mang cho con người những bất tiện rất lớn và hỗn loạn.

Để khắc phục nhược điểm này người ta dùng khái niệm nhuận đưa vào trong lịch. Tức là cách vài năm lại đưa 1 ngày nhuận vào trong dương lịch để bù vào sai số trong một năm dư ra so với năm hồi quy. Cách sắp xếp như sau: hễ con số năm dương lịch mà chia hết cho 4 thì đều là năm nhuận. Riêng với những năm tròn thế kỉ như 1800-1900 thì phải chia hết cho 400 mới là năm nhuận. Như vậy trong 400 năm dương lịch có 97 năm nhuận, tức là tăng 97 ngày. Như vậy là tính trung bình trong 400 năm độ dài trung bình một ngày là 365.2425 ngày, vẫn có sai số 0.0003 ngày tức là 26 giây so với năm hồi quy. Như vậy dồn lại thì phải cứ 3300 năm mới sai một ngày. Cho nên cách soạn lịch này là tương đối chính xác. Người ta bố trí ngày dư trong năm đó vào ngày 29 tháng 2, do đó tại sao lại 4 năm mới có ngày 29 tháng 2, của năm nhuận, các năm còn lại không nhuận là năm thường

Âm lịch dựa vào chuyển động của MTr quay quanh TD mà tính, độ dài của mỗi ngày âm lịch sắp xếp sao cho gần với tháng sóc vọng, tức là tháng đủ là 30 ngày còn tháng thiếu là 29 ngày. Vì vậy mỗi tháng trong âm lịch đều có hình dáng MTr cố định, chẳng hạn như đại thể là ngày 15 âm hàng tháng trăng đều tròn. Mặt khác âm lịch cũng lấy 12 tháng là một năm. Như vậy độ dài một năm âm lịch chỉ là 354-355 ngày, hoàn toàn không khớp với độ dài một năm hồi quy, do đó ko thể phản ánh được thời vụ. Ngày nay ít người dùng âm lịch.

Nông lịch của Trung quốc và Việt nam sử dụng cách tính tháng theo âm lịch, như vậy có thể đảm bảo cho ngày 15 hàng tháng đều là trăng tròn. Đồng thời, để cho độ dài trung bình cảu năm theo lịch cố hết sức gần sát với độ dài năm hồi quy, người ta bố trí loại tháng nhuận vào trong nông lịch, tức là trung bình cứ hơn 2 năm 1 chút thì thêm 1 tháng vào giữa 2 năm đó gọi là " tháng nhuận". Ví dụ tháng 5 nhuận, tháng 8 nhuận,... Hễ năm nào có tháng nhuận thì gọi là năm nhuận và có 13 tháng, năm còn lại là năm thường có 12 tháng. Do đó nông lịch đồng thời chú ý tới cả âm và dương lịch nên gọi là âm dương lịch, lịch mà VN ta hay dùng chính là âm dương lịch.

Trích từ sách: Một vạn câu hỏi vì sao
__________________

Astronomy is half of my life
HAAC
Hãy luôn bước tới bạn nhé, nhưng đừng bao giờ quên những bước chân đã qua của mình.
ilovely142 is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Có 3 thành viên gởi lời cảm ơn đến ilovely142 cho bài viết hữu ích này.
ken0612 (20-01-2011), thaisonsd (03-01-2012), tienqui1994 (20-01-2011)
Cũ 04-11-2008   #2
ilovely142
Cựu Chủ nhiệm HAAC
 
Avatar của ilovely142
 
Tham gia ngày: Feb 2008
Đến từ: TP HCM
Tuổi: 28
Giới tính: Nam
Bài gửi: 2,553
Cám ơn: 1,642
Được cám ơn 2,078 lần trong 740 bài viết
ilovely142 Đang đóng góp cho diễn đàn
tại sao cần cải cách dương lịch hiện nay

Chúng ta dùng ngày, tháng và năm để thể hiện một mốc thời gian, phép tắc sắp xếp ngày tháng năm ra sao gọi là phép soạn lịch, mà phép soạn lịch kể trên là theo dương lịch. Dương lịch còn gọi là "lịch Gregoa", do giáo hoàng La Mã Gregorius ban hành năm 1592. Hiện nay đa số các nước đều dùng dương lịch

Dương lịch có những ưu điểm nào? Sử dụng dương lịch như thế nào? Dương lịch biểu thị ngày tháng rất chuẩn xác lại tiện lợi, hơn nữa dương lịch áp dụng thêm 97 ngày nhuận trong 400 năm thì có độ chính xác tương đối cao, phải hơn 3300 năm mới sai có một ngày so với năm hồi quy
Tuy nhiên dương lịch cũng có những khuyết điểm. Ví dụ độ dài của bốn mùa ko bằng nhau: từ xuân phân (ngày 21/3) tới hạ chí (ngày 22/6) là mùa xuân, có tất cả 93 ngày; từ hạ chí tới thu phân (ngày 23/9) là mùa hè cũng có 93 ngày. Nhưng mùa thu từ thu phân tới đông chí 22/12 chỉ có 90 ngày còn mùa đông từ đông chí tới xuân phân của năm sau chỉ có 89 ngày. Nửa đầu năm có 186 ngày còn nửa năm sau có 179 ngày mà thôi (năm nhuận thì là 180 ngày), số ngày ko bằng nhau.Lại thêm số ngày trong một tháng ko bằng nhau nên thứ tự ngày trong tuần của mỗi tháng mỗi năm ko cố định. Số tuần lễ trong tháng (trừ tháng 2) trong năm đều không phải là số nguyên. Vì vậy thứ tự ngày trong tuần của ngày đầu tháng, đầu năm ko thống nhất giữa năm này và năm khác; đó là một bất tiện.

Để khắc phục những nhược điểm đó, có 1 hội nghị quốc tế về cải cách lịch tổ chức tại London (Anh) 1910. Sau hội nghị nhiều nước đều thành lập một ban chuyên lo việc cải cách lịch pháp và lần lượt nêu ra phương pháp sửa đổi. Nội dung chính của phương pháp sửa đổi là sắp xếp các tháng trong năm, phân phối ngày-tuần lễ và ghép ngày.
Ví dụ: có 1 phương pháp đề xuất "lịch thế giới 12 tháng" đã khắc phục các nhược điểm trên của dương lịch, nên được coi trọng, các điểm chính cuả nó là:
1. Một năm có 4 quỹ,1 quỹ có 3 tháng
2.Tháng đầu mỗi quỹ có 31 ngày, các tháng còn lại có 30 ngày, và mỗi quỹ đều có 91 ngày
3. Ngày đầu mỗi quỹ đều là chủ nhật, ngày cuối là thứ 7, mỗi quỹ có 13 tuần lễ
4.Mỗi năm 4 quỹ có 364 ngày, ngày 365 là ngày sau ngày 30/12 gọi là ngày cuối cùng trong năm. Cứ 4 năm có một năm nhuận, trong đó có thêm 1 ngày và ngày này ta đặt vào giữa ngày 30/6 và 1/7, ngày thế giới cuối năm và ngày nhuận không tính trong tháng và trong tuần lễ

Còn có 1 phương án sửa đổi nữa, gọi là " lịch 13 tháng thế giới", các điểm chính là:
1.Một năm chia 13 tháng, 1 tháng 28 ngày, vừa đúng 4 tuần, đầu tuần là Cn và cuối tuần là thứ 7
2.Một năm có 52 tuần, 364 ngày, ngày 365 là ngày cuối tháng 13, năm nhuận có thêm 1 ngày cuối tháng 6, cả 2 ngày đều ko tính vào trong tháng và tuần lễ
3. hễ con số chia hết cho 4 thì là năm nhuận, năm còn lại là năm thường, những năm chia hết cho 128 cũng là năm thường
Cách bố trí như thế này chính xác hơn dương lịch vì phải sau 88000 năm mới sai 1 ngày so với năm hồi quy

Mỗi tháng của loại lịch thế giới mới này đều cố định, mối quan hệ giữa thứ tự ngày và tuần cũng cố định,đơn giản dễ nhớ. Nhưng chúng có 1 hay 2 ngày trống làm nảy sinh sự đứt đoạn về tuần lễ. Cho nên khi thảo luận trong uỷ ban sự vụ xã hội của UN đã bị gác lại dù có nhiều ưu điểm.

Trích từ sách: Một vạn câu hỏi vì sao
__________________

Astronomy is half of my life
HAAC
Hãy luôn bước tới bạn nhé, nhưng đừng bao giờ quên những bước chân đã qua của mình.

thay đổi nội dung bởi: ilovely142, 20-01-2011 lúc 11:29 PM
ilovely142 is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Cũ 04-11-2008   #3
ilovely142
Cựu Chủ nhiệm HAAC
 
Avatar của ilovely142
 
Tham gia ngày: Feb 2008
Đến từ: TP HCM
Tuổi: 28
Giới tính: Nam
Bài gửi: 2,553
Cám ơn: 1,642
Được cám ơn 2,078 lần trong 740 bài viết
ilovely142 Đang đóng góp cho diễn đàn
tháng 2 từng có 30 ngày

Lật lại từng trang lịch ngày, bạn sẽ thấy ngay là năm nào cũng vậy, các tháng thuộc số lẻ của nửa năm đầu đều là tháng đủ có 31 ngày, các tháng thuộc số chẵn đều là thiếu có 30 ngày trừ tháng 2. Còn nửa năm cuối, sau 2 tháng đủ kề nhau 8 và 9 thì các tháng chẵn là các tháng đủ và các tháng thuộc số lẻ đều là tháng thiếu có 30 ngày. Tại sao lại như thế? Chúng ta cứ quy định tháng số lẻ đều là tháng đủ còn tháng chẵn là tháng thiếu thì có phải là tốt hơn ko. Điều này khá thú vị, thời xưa thực ra tháng 2 cũng có 30 ngày vậy, thế thì tại sao mà hiện nay nó chỉ còn 28 ngày.
Chúng ta xét từ đầu, vấn đề mà chúng ta dựa vào để định ra lịch pháp là chu kì chuyển động của MT, TD và MTr
Âm lịch là lịch pháp dựa vào chu kì chuyển động của MTr. Nếu quy định tháng đủ của âm lịch có 30 ngày, tháng thiếu có 29 ngày thì độ dài trung bình của tháng là 29.5 ngày; suýt soát với chu kì biến đổi tròn khuyết của MTr (29.5306 ngày). Một năm của âm lịch bằng 12*29.5=354 ngày, còn quy định thêm ngày đầ tháng là trăng non. Để đảm bảo sự thống nhất mãi mãi với hình dạng trăng chân thực có tháng phải thêm lên 1 ngày, theo đó năm âm lịch có 355 ngày. Trong tôn giáo cổ đại MTr có vai trò quan trọng. Các nước theo đạo Hồi dùng chỉ yếu là âm lịch, tháng hai mỗi năm có khi là 29 ngày cũng có khi 30 ngày
Còn dương lịch là lịch pháp soạn theo chu kì chuyển động của TD quanh MT, theo năm hồi quy là 365.2422 ngày thì một năm của dương lịch 365 ngày là khá sát. Tuy nhiên 12 tháng chia ra trong một năm thì một tháng ko liên quan gì tới sự biến đổi tròn khuyết của MTr. Ví dụ lịch cổ Ai cập là dương lịch, nó quy định một tháng có 30 ngày, một năm 12 tháng, cuối tháng 12 có thêm 5 ngày làm ngày nghỉ, cả năm có 365 ngày và ta thấy rõ ràng tháng 2 có 30 ngày.
Người La Mã cổ lúc đầu dùng âm lịch 354 ngày.Để đảm bảo tính thống nhất với chu kì thay đổi mùa vụ (năm hồi quy) thì cứ 2 năm lại thêm một tháng phụ, chỉ có 22 hay 23 ngày, thêm tháng đó vào trong quãng thời gian nào trong năm thì do 1 vị chủ tế tối cao đương thời xác định tuỳ ý. Năm 46 TCN, Julio Cesar tiếp thu ý kiến của nhà thiên văn cổ Sosigenes đã tiến hành sửa đổi lịch pháp gọi là lịch Jullius. Nó là một loại dương lịch quy định độ dài mỗi năm là 365 ngày, mỗi năm chia làm 12 tháng, tháng số lẻ 31 ngày còn số chẵn là 30 ngày. Tháng hai là tháng hành hình tội phạm, là tháng gở nên chỉ có 29 ngày mà thôi. Ngoài ra, cứ cách 3 năm lại thêm vào một năm nhuận có 366 ngày. Ngày tăng đó được xếp vào cuối tháng 2, thành thử tháng 2 vẫn có 30 ngày. Điều buồn cười ở chỗ, vị chủ tế nắm quyền ban hành lịch đương thời ở La Mã hiểu sai câu " cứ cách 3 năm lại đặt vào một năm nhuận" thành câu " cứ 3 năm đặt vào một năm nhuận". Cho nên từ năm 45 tới năm thứ 9 TCN lẽ ra chỉ đặt 10 năm nhuận thì có tới 13 năm nhuận cả thảy. Thế là sự sách ghi trong 13 năm nhuận đó có 30 ngày trong tháng 2.
Sau khi Cesar qua đời, năm thứ 8 TCN, hoàng đế La Mã August đã thay đổi sai sót đó, khôi phục lại quy định cứ 4 năm có 1 năm nhuận. Nhằm tuyên dương công trạng đó, ông đặt tên tháng 8- tháng ông sinh ra là August và đổi thành tháng đủ 31 ngày đồng thời điều chỉnh luôn thứ tự các tháng đủ và tháng thiếu sau tháng 8. Từ đâu mà có một ngày thêm vào trong tháng 8. Họ đã bớt 1 ngày trong tháng 2 từ 29 xuống còn 28 ngày (năm nhuận vẫn là 29 ngày); do đó có 2 tháng liền kề nhau và đủ (7&8)
Cho tới khi hoàng đế Gregorius đổi lịch Julius một lần nữa, cứ 400 năm có 97 ngày nhuận thì gọi là dương lịch Gregoa, dùng tới ngày nay.

Nông lịch Trung Quốc là âm dương lịch với độ dài năm nông lịch gần bằng với năm hồi quy còn độ dài tháng cũng gần trùng với chu kì biến đổi tròn khuyết của MTr.Nói chung mỗi năm là 12 tháng= 354 ngày. Cứ 19 năm có 7 năm nhuận và năm nhuận thêm 1 tháng, toàn năm có 384 ngày. Trong nông lịch tháng 2 có khi là tháng đủ 30 ngày có khi là tháng thiếu, 29 ngày

Trích từ sách: Một vạn câu hỏi vì sao
__________________

Astronomy is half of my life
HAAC
Hãy luôn bước tới bạn nhé, nhưng đừng bao giờ quên những bước chân đã qua của mình.

thay đổi nội dung bởi: ilovely142, 04-11-2008 lúc 04:02 PM
ilovely142 is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Thành viên dưới đây gởi lời cảm ơn đến ilovely142 cho bài viết hữu ích này.
anhcos (05-11-2008)
Cũ 13-12-2008   #4
ilovely142
Cựu Chủ nhiệm HAAC
 
Avatar của ilovely142
 
Tham gia ngày: Feb 2008
Đến từ: TP HCM
Tuổi: 28
Giới tính: Nam
Bài gửi: 2,553
Cám ơn: 1,642
Được cám ơn 2,078 lần trong 740 bài viết
ilovely142 Đang đóng góp cho diễn đàn
tính năm theo can chi

cách tính năm hiện nay theo cách tính năm công nguyên kể từ năm chúa Giéu ra đời. Ở 1 số nước châu Á xưa kia có 2 cách tính năm. Cách thứ nhất là tính năm theo số năm tồn tại của triều đại phong kiến, chúng ta hay gọi năm Gia Long thứ 7, Bảo Đại thứ nhất hay Khang Hy thứ ?, ... Cách gọi này không khoa học và phức tạp-khó nhớ được hết các vị vua. Bởi vậy ngày xưa người châu Á còn có cách tính toán năm khác khoa học hơn, mà ngày nay chúng ta đang dùng, đó là Can chi. Can Chi, đôi khi gọi dài dòng là Thiên Can Địa Chi hay Thập Can Thập Nhị Chi, là hệ thống đánh số thành chu kỳ rất cổ của người Trung Hoa. Nó được áp dụng với tổ hợp chu kỳ sáu mươi (60) trong âm lịch nói chung để xác định tên gọi của thời gian (ngày, giờ, năm, tháng) cũng như trong chiêm tinh học. Người ta cho rằng nó có xuất xứ từ thời nhà Thương.

Can chi là cách gọi tắt của Thiên can và Địa chi. Thiên can gồm 10 chữ là Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý và Địa chi gồm 12 chữ là Tý, Sửu, Dần, Mẹo, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Người ta ghép 10 chữ Thiên can và 12 chữ Địa chi theo quy tắc thành 60 cặp rồi tuần tự lại từ đầu theo chu kì. Ví dụ như Giáp Tý, Ất Sửu,... chu kì 60 năm gọi là 60 Hoa Giáp Tý. Cách này dễ hiểu rõ ràng, cũng như có thể thêm niên hiệu phong kiến vào sau nó, có quy luật. Ví dụ năm 1911 có cuộc cách diễn ra tại TQ, thế mà người ta gọi là cách mạng Tân Hợi vì năm Can Chi của 1911 là Tân Hợi, và năm 1971 cũng là Tân Hợi.

Can

Can được gọi là Thiên Can (tiếng Hán: 天干; pinyin: tiāngān) hay Thập Can (tiếng Hán: 十干; pinyin: shígān) do có đúng mười (10) can khác nhau. Can cũng còn được phối hợp với Âm-Dương và Ngũ hành.
Số Can Việt Hoa Nhật Âm-Dương Hành
1 甲 giáp jiǎ kinoe Dương Mộc
2 乙 ất yǐ kinoto Âm Mộc
3 丙 bính bǐng hinoe Dương Hỏa
4 丁 đinh dīng hinoto Âm Hỏa
5 戊 mậu wù tsuchinoe Dương Thổ
6 己 kỷ jǐ tsuchinoto Âm Thổ
7 庚 canh gēng kanoe Dương Kim
8 辛 tân xīn kanoto Âm Kim
9 壬 nhâm rén mizunoe Dương Thủy
10 癸 quý guǐ mizunoto Âm Thủy

Chi

Chi hay Địa Chi (Hán: 地支; pinyin: dìzhī) hay Thập Nhị Chi (Hán: 十二支, shíèrzhī) do có đúng thập nhị (mười hai) chi. Đây là mười hai từ chỉ 12 con vật của hoàng đạo Trung Quốc dùng như để chỉ phương hướng, bốn mùa, ngày, tháng, năm và giờ ngày xưa (gọi là canh gấp đôi giờ hiện đại). Việc liên kết các yếu tố liên quan đến cuộc sống con người với Chi là rất phổ biến ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á.
Số Chi Việt Hoa Nhật Triều Hoàng đạo¹ Hướng Mùa Tháng âm lịch Giờ²
1 子 tý (Tí) zǐ ne 자 chuột 0° (bắc) đông 11 (đông chí) 12 (nửa đêm)
2 丑 sửu chǒu ushi 축 bò (trâu) 30° đông 12 2 giờ đêm
3 寅 dần yín tora 인 hổ 60° xuân 1 4 giờ sáng
4 卯 mão (mẹo) mǎo u 묘 thỏ (mèo) 90° (đông) xuân 2 (xuân phân) 6 giờ sáng
5 辰 thìn chén tatsu 진 rồng 120° xuân 3 8 giờ sáng
6 巳 tỵ sì mi 사 rắn 150° hè 4 10 giờ sáng
7 午 ngọ wǔ uma 오 ngựa 180° (nam) hè 5 (hạ chí) 12 (giữa trưa)
8 未 mùi wèi hitsuji 미 cừu(dê) 210° hè 6 2 giờ trưa
9 申 thân shēn saru 신 khỉ 240° thu 7 4 giờ chiều
10 酉 dậu yǒu tori 유 gà 270° (tây) thu 8 (thu phân) 6 giờ chiều
11 戌 tuất xū inu 술 chó 300° thu 9 8 giờ tối
12 亥 hợi hài i 해 lợn 330° đông 10 10 giờ tối

Ghi chú:

1. Trong ngoặc là tên con vật tượng trưng của người Việt.
2. Giờ lấy tương đối do nó thay đổi theo từng tháng trong năm, với dung sai so với giờ trong bảng khoảng ±20 phút.
3. Về nghĩa của các con vật gán cho các chi thì chi thứ tự nghĩa Việt Nam là mão (tức là con mèo) trong khi nghĩa Trung Hoa là thố (tức là con thỏ). Cho đến nay chưa thấy có tài liệu đáng tin cậy nào giải thích sự khác nhau này.

Tương truyền ngày xưa có một người tên Đại Nhiêu đã lập ra Thập Chi và Thập Nhị Can để giúp người ta tính toán thời gian. Việc tính giờ cũng có liên quan đến tập tính của 12 loài vật:

Tý (23-1 giờ): Lúc chuột đang hoạt động mạnh.

Sửu (1-3 giờ): Lúc trâu chuẩn bị đi cày.

Dần (3-5 giờ): Lúc hổ hung hãn nhất.

Mão (5-7 giờ): Lúc trăng vẫn còn chiếu sáng.

Thìn (7-9 giờ): Lúc đàn rồng quây mưa (quần long hành vũ).

Tỵ (9-11 giờ): Lúc rắn không hại người.

Ngọ (11-13 giờ): Ngựa có dương tính cao nên được xếp vào giữa trưa.

Mùi (13-15 giờ): Lúc dê ăn cỏ không ảnh hưởng tới việc cây cỏ mọc lại.

Thân (15-17 giờ): Lúc khỉ thích hú.

Dậu (17-19 giờ): Lúc gà bắt đầu vào chuồng.

Tuất (19-21 giờ): Lúc chó phải trông nhà.

Hợi (21-23 giờ): Lúc lợn ngủ say nhất.

Ghép Can chi
Người ta ghép một can với một chi để tạo thành tên gọi chính thức của những cái cần đặt tên (ngày, giờ, tháng, năm v.v) bắt đầu từ can Giáp và chi Tý tạo ra Giáp Tý, sau đó đến can Ất và chi Sửu tạo ra Ất Sửu và cứ như vậy cho đến hết (Bính,..., Quý) và (Dần ..., Hợi). Hết can (hoặc chi) cuối cùng thì nó tự động quay trở lại cho đến tổ hợp cuối cùng là Quý Hợi. Có tổng cộng 60 (bằng bội số chung nhỏ nhất của 10 và 12) tổ hợp khác nhau của 10 can và 12 chi. Một chi có thể ghép với năm can và một can là sáu chi. 60 tổ hợp can chi là:

1. Giáp Tý
2. Ất Sửu
3. Bính Dần
4. Đinh Mão (Mẹo)
5. Mậu Thìn
6. Kỷ Tỵ
7. Canh Ngọ
8. Tân Mùi
9. Nhâm Thân
10. Quý Dậu
11. Giáp Tuất
12. Ất Hợi
13. Bính Tý
14. Đinh Sửu
15. Mậu Dần
16. Kỷ Mão (Mẹo)
17. Canh Thìn
18. Tân Tỵ
19. Nhâm Ngọ
20. Quý Mùi
21. Giáp Thân
22. Ất Dậu
23. Bính Tuất
24. Đinh Hợi
25. Mậu Tý
26. Kỷ Sửu
27. Canh Dần
28. Tân Mão (Mẹo)
29. Nhâm Thìn
30. Quý Tỵ
31. Giáp Ngọ
32. Ất Mùi
33. Bính Thân
34. Đinh Dậu
35. Mậu Tuất
36. Kỷ Hợi
37. Canh Tý
38. Tân Sửu
39. Nhâm Dần
40. Quý Mão (Mẹo)
41. Giáp Thìn
42. Ất Tỵ
43. Bính Ngọ
44. Đinh Mùi
45. Mậu Thân
46. Kỷ Dậu
47. Canh Tuất
48. Tân Hợi
49. Nhâm Tý
50. Quý Sửu
51. Giáp Dần
52. Ất Mão (Mẹo)
53. Bính Thìn
54. Đinh Tỵ
55. Mậu Ngọ
56. Kỷ Mùi
57. Canh Thân
58. Tân Dậu
59. Nhâm Tuất
60. Quý Hợi

Ta nhận thấy rằng mỗi khi lặp lại một chữ ở hàng Thiên can là số 10 chẵn, còn Địa chi là 12 chẵn. Vì bội số chung nhỏ nhất của 10 và 12 là 60 nên vòng tuần hoàn Can Chi là 60 năm. cách tính này tuy ko khoa học bằng cách tính năm dương lịch nhưng do được dùng từ lâu nên đáng nghiên cứu. Ngày nay người ta vẫn dùng năm Can chi để tính tuổi, năm này còn được người ở châu Á dùng kèm với năm Công nguyên

Điều muốn đề cập tới ở đây là cách chúng ta chuyển từ năm công nguyên sang năm Can chi và ngược lại, dưới đây là một phương pháp:
1. bạn phải ghi nhớ chữ cuối cùng trong Can chi là Quý Hợi là năm công nguyên nào, ví dụ 1803,1863 hay 1923 đều là năm Quý Hợi, vậy bạn muốn biết năm 1965 là năm Can chi nào thì bạn lấy 1965-1923=42, lấy 42 chia cho 10 Thiên can còn dư 2, tiếp đó lấy 42 chia 12 Địa chi còn dư 6. Số 2 theo thứ tự trong Thiên can là Ất và 6 trong Điạ chi là Tỵ, vậy năm 1965 là năm Ất Tỵ

Ngược lại bạn muốn biết năm Can chi của 1 năm công nguyên nào đó thì bạn phải nắm năm Can chi đó thuộc chu kì nào của năm Quý Hợi. Ví dụ cuộc nổi dậy Mậu Thân là năm công nguyên nào? Đại thể ta nhớ cuộc nổi dậy diễn ra khoảng những năm 60-70 thế kỉ 20, tức là thuộc chu kì sau 1863.Như vậy ta lấy STT của Mậu trong Thiên can là 5 nhân với 6 rồi trừ di số thứ tự của Thân trong Điạ chi là 9 nhân với 5, kết quả là dương thì cộng với 1923, là năm Quý Hợi đầu trong chu kì thuộc thế kì 20 nếu kết quả là âm thì cộng với 60 rồi mới cộng với 1923.
(5*6-9*5=-15<0, vậy 5*6-9*5+60+1923=1968)
Như vậy tương tự, nạn đói Ất Dậu là 2*6-10*5+60+1923=1945

Muốn tìm năm Âm lịch theo Can chi từ đầu Công nguyên tới nay ta làm như sau: tra bảng Can chi dưới, dóng ngang dọc hay là tra theo đúng số thứ tự Can chi đã trình bày theo lít 60 Can chi theo bảng trên.

Giáp Ất Bính Đinh Mậu Kỷ Canh Tân Nhâm Quý

Tý 1 13 25 37 49
Sửu 2 14 26 38 50
Dần 51 3 15 27 39
Mẹo 52 4 16 28 40
Thìn 41 53 5 17 29
Tỵ 42 54 6 18 30
Ngọ 31 43 55 7 19
Mùi 32 44 56 8 20
Thân 21 33 45 57 9
Dậu 22 34 46 58 10
Tuất 11 23 35 47 59
Hợi 12 24 36 48 60

Lấy niên số năm dương lịch bớt đi 3 rồi chia cho 60, số dư là bao nhiêu đối chiếu trong bảng rồi suy ra Can chi

Các năm đầu công nguyên từ 1-63 thì như sau, từ 03-63 ta bớt đi 3, được kế quả bao nhiêu đối chiếu ngay với bảng ra Can chi, năm 03 có hiệu số =0 là Quý Hợi, năm 02 là Nhâm Tuất và năm 01 là Tân Dậu

Ví dụ tìm năm âm lịch của 1789, ta có 1789-3=1786/60 dư 46, tra bảng là năm Kỷ Dậu
Năm 40, lấy 40 trừ 3 còn 37, ko chia mà tra ngay bảng trên có năm Can chi là Canh Tý

Lưu ý: từ năm 64 sau công nguyên trở đi ta trừ đi 3 và phải chia cho 60, lấy số dư tra theo bảng, ví dụ năm 64, lấy 64-3=61/60 dư 1, vậy năm 64 tra theo bảng là Giáp Tý, còn năm 63 ta lấy 63-3=60, tra theo bảng là trùng số 60 là Quý Hợi.

(tổng hợp)
__________________

Astronomy is half of my life
HAAC
Hãy luôn bước tới bạn nhé, nhưng đừng bao giờ quên những bước chân đã qua của mình.

thay đổi nội dung bởi: ilovely142, 13-12-2008 lúc 12:14 PM
ilovely142 is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Thành viên dưới đây gởi lời cảm ơn đến ilovely142 cho bài viết hữu ích này.
nhansu (13-12-2008)
Cũ 19-07-2010   #5
huybo02
Thành viên HAAC
 
Avatar của huybo02
 
Tham gia ngày: Nov 2009
Đến từ: Gia Lai
Tuổi: 29
Giới tính: Nam
Bài gửi: 754
Cám ơn: 666
Được cám ơn 964 lần trong 286 bài viết
huybo02 Đang đóng góp cho diễn đàn
Lịch Việt Nam xưa.

Em có một thắc mắc về lịch Việt Nam xưa.

Hiện tại Việt Nam ta dùng lịch âm dương lịch, tức là âm lịch có sự điều chỉnh để theo dương lịch. Do đó thời điểm Tết chỉ trong khoảng cuối tháng 1 đến cuối tháng 2.

Nếu dùng âm lịch thuần thì một năm chỉ khoảng 350 ngày, do đó Tết sẽ bị thay đổi từ năm này sang năm khác -> vụ mùa cũng sẽ bị thay đổi do vụ mùa phụ thuộc vào lịch. Một lúc nào đó Tết sẽ vào tháng 5 dương lịch chẳng hạn. Lúc đó hạn, không xạ lúa được.

Vậy người Việt Nam xưa dùng lịch nào? Âm lịch thuần hay vẫn là âm dương lịch.
Nếu muốn mùa vụ giữ cố định trong một khoảng thời gian thì buộc phải dùng âm dương lịch?
__________________
huybo02 is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Cũ 19-07-2010   #6
fairydream
Sáng lập HAAC
 
Avatar của fairydream
 
Tham gia ngày: Nov 2007
Đến từ: TP.HCM
Tuổi: 32
Giới tính: Nam
Bài gửi: 7,588
Cám ơn: 1,538
Được cám ơn 7,128 lần trong 2,418 bài viết
fairydream Đang đóng góp cho diễn đàn
Ðề: Lịch và cách thức hiểu chỉnh lịch

Từ xa xưa Lịch âm Việt Nam, giống lịch âm Trung Quốc đều dựa vào chuyển động của Mặt trăng và cả Mặt trời, ta nên gọi nó là âm-dương lịch.
Trước có lần tranh cãi bên VACA nên anh có xem qua về lịch sử của âm-dương lịch khi nào có thời gian sẽ post thêm.
Lịch dương hiện nay ta dùng cũng có nguồn gốc sử dụng chuyển động của Mặt Trăng chính vì thế 1 tháng ~ 30 ngày, nhưng theo thời gian thì yếu tố chu kì chuyển động của Mặt trăng trong lịch dương đã được bỏ qua.

Lịch âm- dương của chúng ta cái theo qui luật chuyển động của Mặt trời đó là các ngày tiết, khí. Và bắt đầu vụ mùa cũng tính theo các tiết khí này chứ không tính theo tháng.
Lịch âm - dương thì tết nguyên đán năm này(đầu tháng 1 âm) đến tết năm sau không phải là 365 ngày nhưng giữa ngày tiết của năm này đến ngày tiết của năm kia thì đúng bằng chu kì của Mặt trời 365 ngày.
__________________
Thiết bị đang sở hữu:
Kính thiên văn
+ Celestron CPC 11in
+ Stellarvue Raptor 80ED F-7
+ Luna 150F1200 (handmade)
Ống nhòm
+ Orion 20x80 Astronomy Binoculars


Thiết bị đã có:
Kính thiên văn
+ Photon 60F900
+ Phản xạ 76F700
+ Zhumell Eclipse 114
+ Meade DS 2114 Goto

thay đổi nội dung bởi: fairydream, 19-07-2010 lúc 09:48 PM
fairydream is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Có 2 thành viên gởi lời cảm ơn đến fairydream cho bài viết hữu ích này.
huybo02 (02-08-2010), milotiger (20-07-2010)
Cũ 13-08-2010   #7
huybo02
Thành viên HAAC
 
Avatar của huybo02
 
Tham gia ngày: Nov 2009
Đến từ: Gia Lai
Tuổi: 29
Giới tính: Nam
Bài gửi: 754
Cám ơn: 666
Được cám ơn 964 lần trong 286 bài viết
huybo02 Đang đóng góp cho diễn đàn
Ðề: Lịch và cách thức hiểu chỉnh lịch

Mình tìm được cái này, có thể giúp mọi người hiểu thêm một chút về cách tính lịch của Việt Nam. Các thuật ngữ có thể hơi khác, nhưng quy luật tính căn bản là như vậy.
Trích:
Quy luật của âm lịch Việt Nam

Âm lịch Việt Nam là một loại lịch thiên văn. Nó được tính toán dựa trên sự chuyển động của mặt trời, trái đất và mặt trăng. Ngày tháng âm lịch được tính dựa theo các nguyên tắc sau:

1. Ngày đầu tiên của tháng âm lịch là ngày chứa điểm Sóc

2. Một năm bình thường có 12 tháng âm lịch, một năm nhuận có 13 tháng âm lịch

3. Đông chí luôn rơi vào tháng 11 âm lịch

4. Trong một năm nhuận, nếu có 1 tháng không có Trung khí thì tháng đó là tháng nhuận. Nếu nhiều tháng trong năm nhuận đều không có Trung khí thì chỉ tháng đầu tiên sau Đông chí là tháng nhuận

5. Việc tính toán dựa trên kinh tuyến 105° đông

Sóc là thời điểm hội diện, đó là khi trái đất, mặt trăng và mặt trời nằm trên một đường thẳng và mặt trăng nằm giữa trái đất và mặt trời. (Như thế góc giữa mặt trăng và mặt trời bằng 0 độ). Gọi là "hội diện" vì mặt trăng và mặt trời ở cùng một hướng đối với trái đất. Chu kỳ của điểm Sóc là khoảng 29,5 ngày. Ngày chứa điểm Sóc được gọi là ngày Sóc, và đó là ngày bắt đầu tháng âm lịch.

Trung khí là các điểm chia đường hoàng đạo thành 12 phần bằng nhau. Trong đó, bốn Trung khí giữa bốn mùa là đặc biệt nhất: Xuân phân (khoảng 20/3), Hạ chí (khoảng 22/6), Thu phân (khoảng 23/9) và Đông chí (khoảng 22/12).

Bởi vì dựa trên cả mặt trời và mặt trăng nên lịch Việt Nam không phải là thuần âm lịch mà là âm-dương-lịch. Theo các nguyên tắc trên, để tính ngày tháng âm lịch cho một năm bất kỳ trước hết chúng ta cần xác định những ngày nào trong năm chứa các thời điểm Sóc (New moon) . Một khi bạn đã tính được ngày Sóc, bạn đã biết được ngày bắt đầu và kết thúc của một tháng âm lịch: ngày mùng một của tháng âm lịch là ngày chứa điểm sóc. Sau khi đã biết ngày bắt đầu/kết thúc các tháng âm lịch, ta tính xem các Trung khí (Major solar term) rơi vào tháng nào để từ đó xác định tên các tháng và tìm tháng nhuận.

Đông chí luôn rơi vào tháng 11 của năm âm lịch. Bởi vậy chúng ta cần tính 2 điểm sóc: Sóc A ngay trước ngày Đông chí thứ nhất và Sóc B ngay trước ngày Đông chí thứ hai. Nếu khoảng cách giữa A và B là dưới 365 ngày thì năm âm lịch có 12 tháng, và những tháng đó có tên là: tháng 11, tháng 12, tháng 1, tháng 2, …, tháng 10. Ngược lại, nếu khoảng cách giữa hai sóc A và B là trên 365 ngày thì năm âm lịch này là năm nhuận, và chúng ta cần tìm xem đâu là tháng nhuận. Để làm việc này ta xem xét tất cả các tháng giữa A và B, tháng đầu tiên không chứa Trung khí sau ngày Đông chí thứ nhất là tháng nhuận. Tháng đó sẽ được mang tên của tháng trước nó kèm chữ "nhuận".

Khi tính ngày Sóc và ngày chứa Trung khí bạn cần lưu ý xem xét chính xác múi giờ. Đây là lý do tại sao có một vài điểm khác nhau giữa lịch Việt Nam và lịch Trung Quốc.Ví dụ, nếu bạn biết thời điểm hội diện là vào lúc yyyy-02-18 164:45 GMT thì ngày Sóc của lịch Việt Nam là 18 tháng 2, bởi vì 164:45 GMT là 234:45 cùng ngày, giờ Hà nội (GMT+7, kinh tuyến 105° đông). Tuy nhiên theo giờ Bắc Kinh (GMT+8, kinh tuyến 120° đông) thì Sóc là lúc 004:45 ngày yyyy-02-19, do đó tháng âm lịch của Trung Quốc lại bắt đầu ngày yyyy-02-19, chậm hơn lịch Việt Nam 1 ngày.

Ví dụ 1: Âm lịch năm 1984

Chúng ta áp dụng quy luật trên để tính âm lịch Việt nam năm 1984.
Sóc A (ngay trước Đông chí năm 1983) rơi vào ngày 4/12/1983, Sóc B (ngay trước Đông chí năm 1984) vào ngày 23/11/1984.
Giữa A và B là khoảng 355 ngày, như thế năm âm lịch 1984 là năm thường. Tháng 11 âm lịch của năm trước kéo dài từ 4/12/1983 đến 2/01/1984, tháng 12 âm từ 3/1/1984 đến 1/2/1984, tháng Giêng từ 2/2/1984 đến 1/3/1984 v.v.
Ví dụ 2: Âm lịch năm 2004

Sóc A - điểm sóc cuối cùng trước Đông chí 2003 - rơi vào ngày 23/11/2003. Sóc B (ngay trước Đông chí năm 2004) rơi vào ngày 12/12/2004.
Giữa 2 ngày này là khoảng 385 ngày, như vậy năm âm lịch 2004 là năm nhuận. Tháng 11 âm của năm 2003 bắt đầu vào ngày chứa Sóc A, tức ngày 23/11/2003.
Tháng âm lịch đầu tiên sau đó mà không chứa Trung khí là tháng từ 21/3/2004 đến 18/4/2004 (Xuân phân rơi vào 20/3/2004, còn Cốc vũ là 19/4/2004). Như thế tháng ấy là tháng nhuận.
Từ 23/11/2003 đến 21/3/2004 là khoảng 120 ngày, tức 4 tháng âm lịch: tháng 11, 12, 1 và 2. Như vậy năm 2004 có tháng 2 nhuận.
Mọi người có thể tham khảo thêm thuật toán chuyển đổi dương - âm lịch ở link sau. Nguồn: http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/amlich/
__________________
huybo02 is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Có 3 thành viên gởi lời cảm ơn đến huybo02 cho bài viết hữu ích này.
galaxy_phapli (14-08-2010), ilovely142 (13-08-2010), khanhHAS (14-08-2010)
Cũ 18-01-2011   #8
ongkinhthienvan
Người yêu thiên văn học
 
Avatar của ongkinhthienvan
 
Tham gia ngày: Jan 2011
Đến từ: nam dinh
Giới tính: Nam
Bài gửi: 19
Cám ơn: 2
Được cám ơn 0 lần trong 0 bài viết
ongkinhthienvan Đang đóng góp cho diễn đàn
Thuật toán tính âm lịch

HELLO EVERY BODY! Tui tìm được cách tính lịch âm,mọi người xem thế nào.

http://www.lyhocdongphuong.org.vn/Ne...-lich/21/2452/
ongkinhthienvan is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Cũ 20-01-2011   #9
ken0612
Người yêu thiên văn học
 
Avatar của ken0612
 
Tham gia ngày: Sep 2010
Đến từ: Hồ Chí minh
Giới tính: Nam
Bài gửi: 93
Cám ơn: 9
Được cám ơn 23 lần trong 14 bài viết
ken0612 Đang đóng góp cho diễn đàn
Ðề: Lịch Việt Nam xưa.

Trích:
Nguyên văn bởi huybo02 Xem bài viết
Em có một thắc mắc về lịch Việt Nam xưa.

Hiện tại Việt Nam ta dùng lịch âm dương lịch, tức là âm lịch có sự điều chỉnh để theo dương lịch. Do đó thời điểm Tết chỉ trong khoảng cuối tháng 1 đến cuối tháng 2.

Nếu dùng âm lịch thuần thì một năm chỉ khoảng 350 ngày, do đó Tết sẽ bị thay đổi từ năm này sang năm khác -> vụ mùa cũng sẽ bị thay đổi do vụ mùa phụ thuộc vào lịch. Một lúc nào đó Tết sẽ vào tháng 5 dương lịch chẳng hạn. Lúc đó hạn, không xạ lúa được.

Vậy người Việt Nam xưa dùng lịch nào? Âm lịch thuần hay vẫn là âm dương lịch.
Nếu muốn mùa vụ giữ cố định trong một khoảng thời gian thì buộc phải dùng âm dương lịch?
Bạn ơi ở trên anh Duy có viết một phần về tháng nhuận đó bạn. Như theo mình nhớ là 2 năm trước có nhuận tháng 7 âm lịch. Chính vì vậy mà bạn có thể thấy có năm tết vào tháng một. Nếu theo đúng nguyên tắc thì năm sau tết sẽ phải vào khoảng giữa tháng 12 đến đầu tháng 1 nhưng lại nhảy sang tháng 2. Chính là do sự nhuận tháng âm lịch. Còn vụ mùa thì không chỉ tính lịch mà còn về thời tiết con nước của dòng sông... rất nhiều thứ.

Thanks a Duy bài này rất hay, học hỏi được rất nhiều điều từ bài này.
__________________
??? Khoa học xuất phát từ đấu??? Và cuộc sống cũng bắt đầu từ dấu???
ken0612 is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Cũ 20-01-2011   #10
fairydream
Sáng lập HAAC
 
Avatar của fairydream
 
Tham gia ngày: Nov 2007
Đến từ: TP.HCM
Tuổi: 32
Giới tính: Nam
Bài gửi: 7,588
Cám ơn: 1,538
Được cám ơn 7,128 lần trong 2,418 bài viết
fairydream Đang đóng góp cho diễn đàn
Ðề: Lịch và cách thức hiểu chỉnh lịch

Mở rộng bàn về lịch một chút: Tại sao cái gốc của các bộ lịch đều sử dụng chu kì chuyển động của Mặt Trăng, thế nhưng dần về sau phương tây chuyển sang dương lịch chỉ sử dụng thuần túy chuyển động của Mặt Trời, còn phương đông lại cố kết hợp giữa chuyển động của Mặt trăng và Mặt trời lại thành một bộ lịch âm dương có cách tính rất phức tạp?

Có lẽ là các yếu tố?
- Ảnh hưởng của mặt trăng - thủy triều trong nền văn minh nông nghiệp ở phương đông nhiều hơn so với phương tây.
- Tính cách của người phương tây ít bảo thủ sẵn sàng bỏ cái cũ để chuyển sang cái mới đơn giản hơn sử dụng thuận tiện hơn.
__________________
Thiết bị đang sở hữu:
Kính thiên văn
+ Celestron CPC 11in
+ Stellarvue Raptor 80ED F-7
+ Luna 150F1200 (handmade)
Ống nhòm
+ Orion 20x80 Astronomy Binoculars


Thiết bị đã có:
Kính thiên văn
+ Photon 60F900
+ Phản xạ 76F700
+ Zhumell Eclipse 114
+ Meade DS 2114 Goto
fairydream is offline   Trả Lời Với Trích Dẫn
Trả lời

Bookmarks

Khung soạn thảo công thức Toán, Lý, Hóa ...

Ðiều Chỉnh
Xếp Bài

Quuyền Hạn Của Bạn
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is Mở
Smilies đang Mở
[IMG] đang Mở
HTML đang Tắt



Múi giờ GMT +7. Hiện tại là 04:25 PM.


Powered by: vBulletin v3.8.3 Copyright ©2000-2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
A custom design by: vBskin.org
Developed by HCMC Amateur Astronomy Club